Akcja Katolicka

Geneza Akcji Katolickiej w Polsce

Dostrzegając potrzebę reaktywowania Akcji Katolickiej w Polsce, Ojciec Święty podkreślił, że była ona tutaj kiedyś bardzo aktywna i zdziałała wiele dobrego. Powołując na nowo tak ważne narzędzie apostolstwa nie można zapomnieć o jego początkach.

Korzeni Akcji Katolickiej szukać należy w działalności stowarzyszeń i organizacji katolickich istniejących od połowy XIX w. w Belgii, Francji, Szwajcarii, Niemczech i Włoszech. Proces formowania się Akcji Katolickiej rozpoczął się po upadku w 1870 r. Państwa Kościelnego. Działalność apostolska miała wtedy zapobiec laicyzacji i sekularyzacji życia.

Za prekursora Akcji Katolickiej w Polsce można uznać Ligę Katolicką (1926), która najwcześniej pojawiła się w Wielkopolsce. Jej powstanie zainicjował, zaraz po odzyskaniu przez Polskę niepodległości, arcybiskup gnieźnieńsko-poznański Edmund Dalbor. Struktury organizacyjne Ligi Katolickiej tworzone były oddolnie. Najpierw zakładano ośrodki parafialne, dopiero później powołana została Diecezjalna Liga Katolicka.
Głównym celem działalności Ligi Katolickiej było dążenie do odrodzenia narodu w duchu katolickim. Swoim zasięgiem starała się objąć wszystkie kręgi społeczne. Organizowane przez nią wiece parafialne i zjazdy diecezjalne integrowały ludzi wierzących z różnych warstw społecznych w manifestowaniu więzi z Kościołem katolickim. Liga Katolicka pełniła również rolę formacyjną – uczyła zasad katolicyzmu społecznego i przygotowywała ludzi świeckich do świadomego uczestnictwa w życiu publicznym. Od 1926 r. istniały dwa centralne ośrodki Ligi Katolickiej: w Poznaniu i Warszawie.

Liga Katolicka nie była ruchem jednolitym i zwartym organizacyjnie. Szukano więc innej formy. Ideę zwartej, masowej organizacji laikatu miała realizować Akcja Katolicka. W 1928 r. biskupi, zebrani na Konferencji Episkopatu w Gnieźnie, omówili podstawowe założenia organizacyjne przyszłej Akcji Katolickiej. Specjalnie powołana Komisja Episkopatu, w której skład weszli: kard. August Hlond, bp. Adam Sapieha oraz biskupi: Jozafat Kocyłowski, Teodor Kubina, Leon Wetmański, opracowała instrukcję dotyczącą zakładania i prowadzenia tej organizacji w parafiach. W styczniu 1929 r. kard. Hlond przedstawił wstępny projekt statutu Akcji Katolickiej. Statut zatwierdzono w kwietniu 1930 r. na Konferencji Episkopatu w Poznaniu. Budowanie struktury organizacyjnej rozpoczęło się od ustanowienia przez kard. A. Hlonda w Poznaniu w listopadzie 1930 r, Naczelnego Instytutu Akcji Katolickiej (NIAK), który stanowił ogólnopolską centralę tej organizacji. Zarząd tworzyli: naczelny prezes- wojewoda poznański Adolf Bniński, naczelny asystent kościelny- bp Walenty Dymek, dyrektor- ks. dr Stanisław Bross oraz sekretarz. Patronem Akcji Katolickiej ogłoszono Świętego Wojciecha, doroczną uroczystość wyznaczono na święto Chrystusa Króla. Ordynariusze poszczególnych diecezji natomiast powołali Diecezjalne Instytuty Akcji Katolickiej (DIAK), natomiast w parafiach tworzono Parafialne Akcje Katolickie ( PAK). Oficjalnym organem Akcji Katolickiej był, wydawany od 1931 r., miesięcznik „Ruch Katolicki”.

Akcja Katolika w zamyśle biskupów miała mieć charakter masowy. Aby tak było, Konferencja Episkopatu powoła do życia w 1934 r. cztery związki: Katolicki Związek Mężów (KZM), Katolicki Związek Kobiet (KZK), Katolicki Związek Młodzieży Męskiej (KZMM) i Katolicki Związek Młodzieży Żeńskiej (KZMŻ).

Działalność apostolską Akcji Katolickiej okresu międzywojennego można rozpatrywać na dwóch płaszczyznach: wewnętrznej i zewnętrznej. Działalność wewnętrzna sprowadzała się między innymi do organizowania rekolekcji, kwadransów biblijnych i katechizmowych, odczytów, wykładów, a także akcji samokształceniowych. Wszystkie te działania miały na celu podniesienie wiedzy religijnej i formację apostolską członków. Uzupełnieniem tej działalności były imprezy sportowe, wycieczki, obozy, wieczornice, szkolenia zawodowe i gospodarcze.

Wszyscy członkowie Akcji Katolickiej zobowiązani byli do apostolstwa zewnętrznego, czyli przede wszystkim do dawania przykładu w swoim środowisku, miejscu zamieszkania i pracy. W zakres tego apostolstwa wchodziły, między innymi: akcje charytatywne, odczyty publiczne, propagowanie prasy i książek katolickich, a nawet współpraca przy zakładaniu uniwersytetów ludowych i instytutów wyższej kultury religijnej.
Efektem działalności formacyjnej Akcji Katolickiej w Drugiej Rzeczypospolitej może być fakt, że ludność wiejska, robotnicy i znaczna część inteligencji opowiedziała się za Kościołem w okresie drugiej wojny światowej i w latach represji hitlerowskich i komunistycznych.

Działalność świeckich w Kościele w ramach Akcji Katolickiej

Nasze wyobrażenia o Kościele często ograniczają się do schematów: brudny, zimny budynek, niewygodne ławki, Msza święta w niedzielę; Kościół to papież, biskupi, księża… oczywiście i zakonnice. A jaką rolę odgrywamy my?

Kościół to wspólnota – komunia tych wszystkich, którzy uwierzyli w Chrystusa, to wszyscy ochrzczeni, to także ja, kimkolwiek jestem. Wszyscy świeccy, duchowni, zakonnicy, przez chrzest, bierzmowanie i Eucharystię stajemy się uczniami Chrystusa, a to oznacza, że mamy Go naśladować, świadczyć o Nim tam, gdzie się znajdujemy, na wsi i w mieście, w rodzinie i w miejscu nauki i pracy. Z wiary w Chrystusa, wyrażającej się przyjęciem chrztu i bierzmowania, wynika powołanie każdego chrześcijanina do głoszenia Ewangelii. „ Jako członkowie Kościoła świeccy posiadają powołanie i misję głoszenia Ewangelii” – czytamy w adhortacji Jana Pawła II „Christifideles laici”. Posłanie na cały świat przyjęte przez apostołów, dotyczy każdego ucznia Chrystusowego. Rozbudzenie tej świadomości, że apostolstwo jest nie tylko obowiązkiem czy powołaniem wszystkich chrześcijan, ale także, że jest tożsame z samym chrześcijaństwem, zawdzięczamy w naszym stuleciu w znacznej mierze Akcji Katolickiej. Od początku swego istnienia (w Polsce od 1930 r.) wzywała ona katolików świeckich do apostolstwa.

Świecki znaczy w języku polskim: ten ze świata. W językach zachodnich brak tego wyrażenia. Słowo „laik” pochodzi od greckiego „laicos”, które z kolei wywodzi się od słowa „laos”, czyli lud. „Laik” oznacza zatem „jednego z ludu”. Świeccy są przede wszystkim Ludem Bożym pielgrzymującym przez świat do Królestwa Bożego.

Ludzie świeccy winni zająć miejsce, które im przysługuje na mocy sakramentu chrztu i bierzmowania. Sobór Watykański II przypomina, że „Ludzie świeccy są zaś szczególnie powołani do tego, aby czynić obecnym i aktywnym Kościół w takich miejscach i w takich okolicznościach, gdzie jedynie przy ich pomocy stać się on może solą ziemi”.

Kościół powinien być obecny we wszystkich dziedzinach ludzkiej aktywności. Nic, co ludzkie nie może mu być obce. Dlatego Ojciec Święty Jan Paweł II kieruje do wszystkich świeckich ochrzczonych następujący apel: „Nie dopuście, aby Kościół miał być nieobecny w jakimkolwiek środowisku waszego /…/ narodu”. Papież zauważa, że istnieje również potrzeba współpracy wiernych świeckich z kapłanami w ich duszpasterskiej posłudze.

Podejmując wezwanie Ojca Świętego, biskupi polscy we współpracy z katolikami świeckimi powołali do życia Akcję Katolicką w Polsce. Jest ona stowarzyszeniem katolików świeckich, którzy w zorganizowanej formie bardziej bezpośrednio współpracują z hierarchią kościelną w realizacji ogólnego celu apostolskiego Kościoła. Dzięki tej współpracy mogą realizować to powołanie, jakie otrzymali na mocy sakramentu chrztu i bierzmowania.

Akcja Katolicka jest organizacją kościelną posiadającą osobowość prawną. W Statucie wyróżnia się trzy szczeble tego stowarzyszenia:
a) Diecezjalne Instytuty Akcji Katolickiej;
b) Parafialne Oddziały Akcji Katolickiej;
c) Krajowy Instytut Akcji Katolickiej.

Organami Akcji na poszczególnych szczeblach są:
a) Rada Instytutu / Oddziału;
b) Zarząd Instytutu / Oddziału;
c) Komisja Rewizyjna.

Celem Akcji Katolickiej jest pogłębianie formacji chrześcijańskiej oraz organizowanie bezpośredniej współpracy katolików świeckich z hierarchią kościelną w prowadzeniu misji apostolskiej Kościoła. Cel ten jest realizowany przez:
a) pogłębianie życia religijnego, moralnego, intelektualnego i kulturalnego;
b) przenikanie wartościami ewangelicznymi życia społecznego;
c) zajmowanie stanowiska w sprawach publicznych Kościoła, a zwłaszcza reagowanie na zagrożenia wiary i moralności chrześcijańskiej;
d) kształcenie działaczy katolickich i wychowywanie ich do aktywności w życiu społecznym, gospodarczym, kulturalnym i politycznym.

Akcja Katolicka może prowadzić działalność:
a) oświatową, wychowawczą i wydawniczą;
b) kulturalną i informacyjną, w szczególności przy użyciu środków przekazu;
c) dobroczynną;
d) turystyczno – sportową;
e) gospodarczą.

Aby móc prowadzić działalność na tak szeroką skalę, potrzebni są ludzie gotowi do pracy, którzy nie wstydzą się tego, że są ludźmi wierzącymi.
Członkiem Akcji Katolickiej może być pełnoletni katolik świecki, który nie odstąpił publicznie od wiary, nie podlega ekskomunice.
Nad odpowiednią formacją duchową członków czuwa Asystent Kościelny. Jest nim najczęściej z nominacji biskupa proboszcz parafii.

Zdaniem Kard. Hlonda „ Akcja Katolicka to organizacja realnego czynu, który oparty o przyszłość, dziś walczy o jutro, by przybliżyć wielką godzinę ludzkości, w której Chrystus będzie Zwycięzcą, Panem i Królem. Dlatego działalność apostolska Akcji Katolickiej powinna zmierzać do przywrócenia panowania Chrystusa w społeczeństwie ludzkim (…), to zapowiedź tej epoki w dziejach Kościoła (…), która apostolskim i wspólnym wysiłkiem duchowieństwa i świeckich odbuduje świat w duchu Chrystusowym”.

Duchowni i świeccy w Akcji Katolickiej

Akcja Katolicka jest, jak czytamy w Statucie: „/…/ stowarzyszeniem katolików świeckich, którzy w zorganizowanej formie bardziej bezpośrednio współpracują z hierarchią kościelną w realizacji ogólnego celu apostolskiego K Kościoła.”

Warto więc zastanowić się nad tym, jaką rolę pełni w Akcji Katolickiej duchowieństwo, a jaką ludzie świeccy.

Przedstawicielem hierarchii (biskupa diecezjalnego) w Akcji Katolickiej jest asystent kościelny; najczęściej proboszcz danej parafii. Jest on zawsze mianowany przez biskupa, a gdy chodzi o asystenta Krajowej Akcji Katolickiej przez Konferencję Episkopatu. Podstawowe jego zadanie to formowanie życia duchowego i apostolskiego członków. Według Ojca Świętego Jana Pawła II – „/…/ kapłani asystenci są powołani to tego, aby być kwalifikowanymi wychowawcami do życia wiary, do modlitwy osobistej i wspólnotowej, do życia sakramentalnego; aby towarzyszyć każdemu członkowi Akcji Katolickiej w drodze do doskonałości chrześcijańskiej; by być przewodnikami pewnymi, od których wierni świeccy mogą otrzymać światło i moc Ducha przez formację do apostolatu im właściwego”.

Oprócz formacji ściśle duchowej członkowie Akcji Katolickiej powinni być również przygotowani do podejmowania zadań we współczesnym świecie. Systematyczna katechizacja, promocja kultury chrześcijańskiej oraz znajomość nauki społecznej Kościoła są pomocne w podejmowaniu wyzwań współczesnego ludzkiego świata.

Właściwa formacja członków dokonywać się powinna w oparciu o programy, metody, środki i struktury właściwe Akcji Katolickiej. Sylwetka asystenta jawi się więc w następujący sposób: kapłan asystent to nie szef czy lider, nawet w dobrym tego słowa znaczeniu, lecz ojciec, pasterz, katecheta, przewodnik, brat, przyjaciel, towarzysz drogi, kierownik sumienia, ekspert od spraw boskich w człowieku i w świecie.

Parafialny Asystent Kościelny ma prawo uczestniczenia w posiedzeniach zarządu, Walnym Zebraniu i Komisji Rewizyjnej Parafialnego Oddziału. W sprawach dotyczących wiary i moralności może zgłosić sprzeciw (veto). Prawo to zabezpiecza Akcję Katolicką przed ewentualnymi odchyleniami od prawowierności doktrynalnej i zapewnia jej pod tym względem nawet pewną przewagę nad innymi zrzeszeniami. Nie powinno być zatem oceniane jako przejaw klerykalizmu, lecz jako ważny i pozytywny element współpracy duchowieństwa ze świeckimi. Bez tej współpracy Akcja Katolicka nie może istnieć.
Jak wynika z cytatu zamieszczonego na początku artykułu Akcja Katolicka jest apostolską organizacją ludzi świeckich. Do nich należy bezpośrednie kierownictwo, programowanie działalności i realizacja zamierzeń. Wypełnienie poszczególnych zadań odbywa się przy ścisłej współpracy z asystentem kościelnym.

Co zatem mogą robić ludzie świeccy ?

Potrzeb jest wiele i nie sposób je wszystkie wymienić. Oprócz współdziałania z kapłanami w pracy formacyjnej, ludzie świeccy mogą, wręcz powinni pełnić funkcję lektorów, komentatorów liturgicznych. Można powołać Sekcję Rodzin Akcji Katolickiej, której zadaniem byłaby koordynacja wysiłków na rzecz religijnego i obywatelskiego wychowania dzieci i młodzieży, organizowanie opieki pozaszkolnej, troska o zagospodarowanie czasu wolnego, o place zabaw dla dzieci, o wakacje, kolonie, dyskoteki i kluby młodzieżowe. Szczególnie ważną sprawą dla rodziców powinno być zabezpieczenie dzieci przed nikotynizmem, alkoholizmem, narkomanią, pornografią i rozwiązłością moralną.
Równie ważną dziedziną jest kultura chrześcijańska. Rozminięcie się Kościoła ze współczesną kulturą zagrażałoby bowiem bezpośrednio sprawie ewangelizacji. Bez ewangelizacji kultury niemożliwe staje się dotarcie do współczesnego człowieka. Dlatego kościół organizował i organizuje nadal Dni /Tygodnie/ Kultury Chrześcijańskiej. Poprzez kulturę przyciąga do siebie jej twórców. Owocuje to zbliżeniem do religii i Kościoła nowych warstw ludności.

Ewangelizacja świata kultury odbywa się również poprzez organizowanie bibliotek i czytelni parafialnych, kolportaż czasopism i wydawnictw katolickich, tworzenie zespołów teatralnych, orkiestr, chórów, stworzenie warunków godziwej rozrywki, przyjęć bezalkoholowych, zabaw tanecznych. Tym celom mogłyby służyć kawiarenka czy skromny punkt gastronomiczny umożliwiający spotkania rodzin, młodzieży itd.

Jeszcze jedna ważna dziedzina, jaka powinna być zagospodarowana, to środki społecznego przekazu. Stanowi ona bardzo ważne zadanie apostolskie, które głównie ludzie świeccy mogą skutecznie podjąć i wypełniać. Akcja Katolicka mogłaby przejąć redakcję i kolportaż gazetki parafialnej, zorganizować wypożyczalnię kaset wideo… . Jest rzeczą oczywistą, że od zagospodarowania i wykorzystania środków społecznego przekazu zależy w wysokim stopniu przyszłość Kościoła w Polsce.

Wyżej wymienione formy pracy, to tylko niektóre możliwości współpracy świeckich z duchowieństwem. Wynika z nich jasno to, o czym naucza Jan Paweł II, że ludzie świeccy w Kościele nie mogą i nie powinni być traktowani jedynie jako przedmiot duszpasterskiej troski duchowieństwa, ale jako świadomy i wolny podmiot pasterskiej współpracy i współodpowiedzialności w realizowaniu nadrzędnego wspólnego celu, jakim jest ewangelizacja. Temu celowi przede wszystkim ma służyć odnowiona w Polsce Akcja Katolicka.

Msze św.

Niedziela i święta:
godz. 7:30, 9:30, 11:00, 12:15, 18:00
(w lipcu i sierpniu 21:00)

W dni powszednie:
8:30, 18:00

Święta cywilne zniesione:
(N.M.P. Matki Kościoła, Św. Niepodległości)
8:00, 10:00, 18:00

Popielec:
8:00, 10:00, 18:00, 19:30

Uroczystość Wszystkich Świętych
jak w niedziele

Polecane strony